Սա կանանց և քնի ապնեայի մասին երկու մասից բաղկացած շարքի առաջին հոդվածն է։

Երկրորդ հոդվածը՝ «Քնի ապնեայի վտանգները կանանց մոտ», անդրադառնում է կանանց մոտ քնի ապնեայի պատճառներին և հետևանքներին։

Այս հոդվածում մենք ուսումնասիրում ենք, թե ինչպես են կանայք ապրում և նկարագրում քնի խնդիրները, և ուղղակիորեն հերքում ենք կարծրատիպը, թե քնի ապնեան «տղամարդկանց հիվանդություն» է։

Եթե խնդրեք սովորական բժշկին նկարագրել քնի ապնեայով հիվանդին, նա, ամենայն հավանականությամբ, կասի, որ այս լուրջ խանգարումով տառապողները հիմնականում միջին տարիքի, գիրությամբ տառապող տղամարդիկ են։

Սակայն բազմաթիվ հիվանդներ այդ պատկերին ընդհանրապես չեն համապատասխանում։ Հենց այս կարծրատիպի պատճառով էլ քնի ապնեայով կանանց մոտ հիվանդությունը հաճախ մնում է չախտորոշված և չբուժված։

«Կա մոլորված պատկերացում՝ ոչ թե քնի մասնագետների, այլ ընդհանուր բժշկական պրակտիկայի բժիշկների շրջանում, որոնք բուժման առաջին օղակն են,— թե քնի ապնեան տղամարդկանց հիվանդություն է»,— ասում է Said Mostafavi, M.D.-ն, Advanced Sleep Medicine Services, Inc.-ի գլխավոր բժշկական պատասխանատուն և քնի մասնագետ։ «Երբ հիվանդ կինն է դիմում, նրանք դա պարզապես հաշվի չեն առնում։ Հենց այդ պահին ախտորոշումը բաց է թողնվում»։

Ոչ միայն քնկոտությամբ բողոքող միջին տարիքի, գիրությամբ տառապող տղամարդիկ

Քնի ապնեան խանգարում է, որի դեպքում քնի ընթացքում շնչառությունը կրկնվող կանգառներ է ունենում։ Տարբեր տեսակներ կան, սակայն ամենատարածվածը՝ օբստրուկտիվ քնի ապնեան, առաջանում է վերին շնչուղիների փակման հետևանքով։ Դրա արդյունքում զարգացող թթվածնի անբավարարությունը և քնի կորուստը կարող են բերել լուրջ բարդությունների, այդ թվում՝ ինսուլտի, սրտանոթային հիվանդությունների և նույնիսկ վաղ մահվան։

Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում քնի ապնեայի հետազոտությունների մեծ մասն ուղղված է եղել տղամարդկանց, ոչ թե կանանց ուսումնասիրությանը։ 1999 թվականին հետազոտողների մի խումբ արձանագրեց, որ կլինիկաներում քնի ապնեայի ախտորոշում ստացած ամեն 8 տղամարդու դիմաց կար ընդամենը 1 կին։ Սակայն ընդհանուր բնակչության շրջանում անցկացված հետազոտությունները, որոնք ներառում էին մարդիկ, ովքեր պարտադիր չէ, որ դիմած լինեին քնի մասնագետի, ցույց տվեցին, որ իրական հարաբերակցությունը շատ ավելի մոտ է 1 կնոջ և 2–3 տղամարդու ցուցանիշին ^1։ Այլ կերպ ասած՝ բազմաթիվ կանայք ախտորոշում չէին ստանում։

Ո՞րն է այս անհամապատասխանության պատճառը։ Կարծես մի շարք գործոններ են դերակատարություն ունեն, այդ թվում՝ կենսաբանական տարբերությունները, ախտանիշների յուրահատկությունը, ինչպես նաև մասնագետների կողմից կարծրատիպային մոտեցումը։

«Մեզ սովորեցրել են հայտնաբերել քնի ապնեան միջին տարիքի, գիրությամբ տառապող տղամարդկանց մոտ, ովքեր դժգոհում են քնկոտությունից»,— ասում է Dr. Susan Redline-ը՝ Brigham and Women's Hospital-ի ավագ բժիշկ և Harvard Medical School-ի Peter C. Farrell Professor of Sleep Medicine։ «Մենք հաճախ չենք ճանաչում քնի ապնեան այն կանանց մոտ, ովքեր գիրություն չունեն և ոչ թե քնկոտությամբ, այլ հոգնածությամբ են բողոքում»։ Նա բացատրում է, որ «քնկոտությունն արթուն մնալու անկարողությունն է և ննջելու հակվածությունը, մինչդեռ հոգնածությունն ավելի շատ թուլության ու ուժասպառության զգացողություն է»։

Բարեբախտաբար, բժիշկները սկսում են ճանաչել, որ կանայք ևս կարող են ունենալ քնի ապնեա։

Թվերի ակնարկ

Քանի կին ունի քնի ապնեա՝ պարզելը դժվար խնդիր է. ինչպե՞ս չափել այն մարդկանց թիվը, ովքեր երբևէ ախտորոշված չեն եղել: Բացի այդ, քնի ապնեայով կանանց ճշգրիտ տոկոսը կտարբերվի՝ կախված նրանից, թե հետազոտողները ինչպես են չափում որոշ ցուցանիշներ, օրինակ՝ մեկ ժամվա ընթացքում քանի ապնեա է արձանագրվում:

Այնուամենայնիվ, վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում մասնագետները մի շարք գնահատականներ են ներկայացրել:

2008 թվականի մի ամփոփ ուսումնասիրություն եզրակացնում է, որ մեծահասակ տղամարդկանց մոտ 3-ից 7 տոկոսն ունի քնի ապնեա, մինչդեռ մեծահասակ կանանց մոտ այդ ցուցանիշը կազմում է 2-ից 5 տոկոս ^2: Այդ թվերը ցույց են տալիս, որ կանանց համեմատ տղամարդկանց շրջանում հիվանդությունն ավելի տարածված է, սակայն կանանց մոտ քնի ապնեայի լրջությունը չպետք է թերագնահատվի: Ցուցանիշները նաև փոփոխվում են՝ կախված տարբեր խմբերից ու տարիքային կատեգորիաներից: Օրինակ, ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ դաշտանադադարի շրջան անցած կանանց մոտ քնի ապնեայի զարգացման ռիսկը կտրուկ աճում է և գրեթե հավասարվում է նույն տարիքային խմբի տղամարդկանց ռիսկին ^3:

2008 թվականի ամփոփ ուսումնասիրության հեղինակ Naresh M. Punjabi-ն զգուշացնում է, որ ստացված գնահատականները, մեծ հավանականությամբ, ցածր են քնային շնչառական խանգարումների իրական տարածվածությունից: Հանրության իրազեկությունը քնի ապնեայի և դրա առողջական ռիսկերի վերաբերյալ կարող է օգնել, որ այդ թվերն ավելի ճշգրիտ արտացոլեն իրականությունը: Մինչ այդ, «առողջապահության ոլորտում հանրային և անհատական ծախսերը համաշխարհային մասշտաբով, ըստ երևույթին, հսկայական են,» գրում է Punjabi-ն:

Ամերիկյան մեծահասակ բնակչության շրջանում քնի ապնեայով տառապողների թիվը կարող է տատանվել 18 միլիոնից ավելիից մինչև 25 միլիոն: Հետևաբար, թեև հիվանդությամբ տուժած կանանց ճշգրիտ թիվը կախված է հետազոտողների կողմից կիրառվող մեթոդներից ու սահմանումներից, պարզ է, որ ԱՄՆ-ում հարյուր հազարավոր կանայք կարող են ունենալ քնի ապնեա: Նրանցից շատերը հավանաբար չեն էլ կասկածում, որ ունեն այդ հիվանդությունը, և անտեղյակ կերպով ենթարկվում են լուրջ առողջական ռիսկերի: 1997 թվականին Young-ը և նրա գործընկերները գնահատեցին, որ չափավոր կամ ծանր աստիճանի քնի ապնեայով կանանց 93 տոկոսը չէր ախտորոշվել ^4:

Կանանց մոտ քնի ապնեան կարող է տարբեր կերպ դրսևորվել

Ինչպես նշել է Redline-ը, մասնագետները հայտնաբերել են որոշ առանձնահատկություններ՝ կապված նրա հետ, թե ինչպես կարող են կանայք ապրել քնի ապնեան՝ տղամարդկանց համեմատ: Տղամարդկանց մոտ հաճախ նկատվում է ուժեղ քնկոտություն, որն այնքան արտահայտված է, որ նրանք կարող են քնել ուրիշ գործով զբաղված ժամանակ, օրինակ՝ վարելու ընթացքում, մինչդեռ կանայք, որպես կանոն, ներկայացնում են հոգնածության բողոքներ:

«Կանայք կարող են դրսևորել նաև այլ ախտանիշներ, որոնք այնքան տարածված չեն քնի ապնեայով տառապող տղամարդկանց մոտ,» ասում է Redline-ը: Օրինակ, նա նշում է. «Նրանց մոտ կարող է լինել դեպրեսիա: Եթե բժիշկները տեղյակ չեն այդ տարբերությունների մասին, նրանք կարող են բաց թողնել ախտորոշումը»:

Կանայք ավելի հաճախ կարող են տառապել անքնությամբ, անբավարար քնով և անհանգիստ ոտքերի համախտանիշով: Այդ հիվանդությունների տարածվածության մասին տեղեկացված բժիշկները կարող են սխալմամբ ախտորոշել հիվանդին այդ վիճակներից որևէ մեկով, փոխարենը բացահայտելու քնի ապնեան, նույնիսկ եթե անձն իրականում հենց այդ հիվանդությունն ունի:

Կանայք կարող են նաև տղամարդկանցից տարբեր կերպ նկարագրել իրենց քնի հետ կապված խնդիրները:

Կանայք նկարագրում են տարբեր ախտանիշներ

«Տղամարդիկ ներկայացնում են քնի ապնեայի հիվանդների դասագրքային պատկերը,» ավելացնում է Mostafavi-ն: «Նրանք հաճախ ավելաքաշ են, բողոքում են ցերեկային քնկոտությունից, և նրանց կողակիցները գանգատվում են խռմփոցից: Կանայք, սակայն, տարբեր են: Նրանք ավելի ուշադիր են իրենց սեփական առողջության նկատմամբ և կնկատեն տարբեր ախտանիշներ, որոնք կարող են կապված լինել քնի ապնեայի հետ: Կանայք կարող են բժշկի մոտ գալ ոչ միայն ցերեկային քնկոտության, այլ նաև անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի, հոգնածության կամ անքնության բողոքներով»:

2008 թվականի ամփոփ ուսումնասիրությունում Կալիֆոռնիայի Սան Դիեգոյի համալսարանի բժշկության դպրոցի Christine Lin-ը և նրա գործընկերները հայտնել են, որ տղամարդիկ, որպես կանոն, ունեն կողակիցներ և հարազատներ, ովքեր անհանգստանում են նրանց խռմփոցի պատճառով, և հենց այդ մոտ մարդիկ են հիվանդներին դրդում դիմել մասնագետի: Կանայք, ընդհակառակը, կլինիկա հաճախ գալիս են միայնակ: Հայտնի չէ՝ կանայք թաքցնո՞ւմ են իրենց խնդիրները կողակիցներից, թե՞ կողակիցները պարզապես չեն նկատում քնի խանգարումները: Lin-ն ու նրա գործընկերները ենթադրում են, որ խռմփոցը կարող է կանանց համար ամոթաշատ երևույթ լինել, ինչն էլ կարող է խանգարել նրանց այդ մասին հայտնել կամ բարձրաձայնել ^5:

Տղամարդկանց և կանանց շրջանում հիվանդության տարածվածության տարբերության մի մասը կապված է ճարպի բաշխման, վերին շնչուղիների երկարության ու ծալման հատկության, հորմոնների արձագանքի, նյարդաքիմիական կարգավորման մեխանիզմների գենդերային առանձնահատկությունների, ինչպես նաև մի շարք այլ հնարավոր պատճառների հետ:

Հիվանդությամբ տառապող կանայք, որպես կանոն, ունենում են ավելի թեթև ձևի քնի ապնեա: Մասնավորապես, նրանց մոտ ապնեա-հիպոպնեայի ինդեքսն ավելի ցածր է, իսկ ապնեայի կամ հիպոպնեայի դրվագներն ավելի կարճատև ^6: Այս տարբերությունը կարող է ազդել ախտորոշման ցուցանիշների վրա:

Բժիշկներն ու կլինիցիստները չեն անցնում կարծրատիպի շրջանակներից դուրս

Այնուամենայնիվ, նույնիսկ այս հնարավոր տարբերությունների առկայության դեպքում, կարծրատիպի խնդիրը, հավանաբար, ամենամեծն է։

Հետազոտողները մտահոգություն էին հայտնում կանանց մոտ քնի ապնեայի ախտորոշումների բաց թողնելու վերաբերյալ դեռ 1996 թվականին, երբ Մեդիսոնի Վիսկոնսինի համալսարանի գիտնականները որոշեցին ուսումնասիրել այս խնդիրը։ Նրանք հիմնվեցին Wisconsin Sleep Cohort Study-ի շրջանակներում 551 տղամարդու և 388 կնոջ տվյալների վրա։ Մասնակիցներից ոչ մեկը նախկինում քնի ապնեայի ախտորոշում չէր ստացել, սակայն կոհորտային ուսումնասիրությունը գնահատեց նրանց հարցազրույցի և մեկ գիշերվա քնի հետազոտության միջոցով։

Զարմանալիորեն, հետազոտողները պարզեցին, որ անկախ քնի ապնեայի ծանրության աստիճանից, այս խանգարմամբ տառապող կանայք չեն հաղորդում տղամարդկանց ախտանիշներից տարբերվող բողոքներ։ Բացի այդ, երկու խմբերի համար էլ խռմփոցը քնի ապնեայի ամենազգայուն և ամենահուսալի ցուցիչն էր ^1։

Հետազոտողները եզրակացրեցին, որ կանխատեսվածից ավելի քիչ կանանց մոտ քնի ապնեայի ախտորոշում կատարվելու պատճառը, հավանաբար, կապված չէ ախտանիշների տարբերությունների հետ։ Փոխարենը, նրանք պատճառը վերագրեցին բժիշկների ու կլինիցիստների կողմից կարծրատիպի շրջանակներից դուրս չնայելուն։

«Քնի անբավարար որակի մասին ցանկացած հաղորդում բժիշկներին պետք է դրդի ուսումնասիրել համախտանիշի հիմքը,» — ասում է Redline-ը։ «Արդյո՞ք դա կապված է քնի հիգիենայի խախտման, անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի, թե՞ քնի ապնեայի հետ։ Խռմփոցն ու, հատկապես, ավելորդ քաշը պետք է կասկած արթնացնեն քնի ապնեայի վերաբերյալ։ Սակայն կանանց դեպքում ննջկոտության բացակայությունը չպետք է վերացնի այդ կասկածը։»

Ի վերջո, քնի ապնեայի ախտորոշման բաց թողնումը կարող է կյանքի համար վտանգ ներկայացնել։

Մտահոգվա՞ծ եք, որ դուք կամ ձեր մերձավորը կարող է ունենալ քնի ապնեա։

Անցեք ննջկոտության թեստը։

Մեջբերված ուսումնասիրություններ՝

1. Young, T., et al., (1996). The gender bias in sleep apnea diagnosis: Are women missed because they have different symptoms. Arch Intern Med, 156(21), 2445-2451. PubMed
1. Punjabi, N.M., (2008). The epidemiology of adult obstructive sleep apnea. Proc Am Thorac Soc, 5(2), 136-143.PubMed
1. Tishler, P.V., et al., (2003). Incidence of sleep-disordered breathing in an urban adult population: the relative importance of risk factors in the development of sleep-disordered breathing. JAMA, 289(17), 2230-2237.PubMed
1. Young, T., et al., (1997). Estimation of the clinically diagnosed proportion of sleep apnea syndrome in middle-aged men and women. Sleep, 20(9), 705-706.PubMed
1. Lin, C.M., et al., (2008). Gender differences in obstructive sleep apnea and treatment implications. Sleep Med Rev, 12(6), 481-496.PubMed
1. Ware, J.C., et al., (2000), Influence of sex and age on duration and frequency of sleep apnea events. Sleep, 23(2), 165-170.PubMed

Այլ հոդվածներ, որոնք կարող են ձեզ հետաքրքրել.

• Քնի ապնեայի վտանգները կանանց առողջության համար
• Ինչպե՞ս է քնի ապնեան ազդում սրտի վրա։
• Ինչպե՞ս է քնի ապնեան ազդում ուղեղի վրա։
• Քնի ապնեայի և շաքարախտի կապը