Ինչպե՞ս է տղամարդկանց և կանանց քունը տարբերվում միմյանցից

Երբ խոսքը վերաբերում է քնին, տղամարդ կամ կին լինելը նույնը չէ, և հավասար էլ չէ։ Կան բազմաթիվ կարծրատիպեր քնի վերաբերյալ, և նույնիսկ ավելի շատ՝ այն մասին, թե կանայք և տղամարդիկ որքան քուն են կարիք ունենում ընդդեմ նրա, թե իրականում որքան են ստանում։ Որակյալ քուն ունենալու համար կարևոր է հասկանալ, թե ինչ խոչընդոտներ կամ առավելություններ ունեն տղամարդիկ և կանայք։

Ինչպե՞ս է ձևավորվում քունը

Տղամարդկանց և կանանց քնի ռեժիմների բազմաթիվ տարբերություններից ամենահիմնականը նրանց ցիրկադային ռիթմերն են1։ Ցիրկադային ռիթմերը «ֆիզիկական, մտավոր և վարքային փոփոխություններ են, որոնք ընթանում են օրական ցիկլով։ Դրանք հիմնականում արձագանքում են կենդանի օրգանիզմի միջավայրում առկա լույսին և խավարին»2։ Տղամարդկանց ռիթմերն ըստ տևողության մի փոքր ավելի երկար են, քան կանանցը։ Հաճախ նկատվում է, որ կանայք հակված են լինել «առավոտյան» մարդ, իսկ տղամարդիկ՝ «գիշերային» մարդ։ Կանայք ցերեկն ավելի եռանդոտ են զգում, սակայն գիշերը ուժեղ քնկոտություն են ապրում։ Այդուհանդերձ, նրանք հաճախ ի վիճակի չեն ստանալ անհրաժեշտ քունը և վաղ պառկել։ Կանանց մոտ հաճախ կան բազմաթիվ պարտականություններ (աշխատանք, երեխաներ և տնային գործեր), որոնք խոչընդոտում են նրանց ժամանակին քնելուն, երբ մարմինն ազդանշան է տալիս, որ ժամը հասել է։

Տղամարդկանց քնի գրաֆիկը համընկնում է 24-ժամյա քնի ցիկլի հետ։ Այդուհանդերձ, քնի գիտնականները պարզել են, որ տղամարդիկ ավելի դժվար են հաղթահարում անբավարար քունը, քան կանայք3։ Ի հակադրություն, կանայք ավելի լավ են հարմարվում առավոտյան հերթափոխներին, քան տղամարդիկ, ի տարբերություն գիշերային հերթափոխների։

Ուսումնասիրությունները նաև ցույց են տվել, որ կանանց քնի ձևն ու բնույթը նույնպես տարբերվում է տղամարդկանցից։ Կանայք ավելի շատ ժամանակ են անցկացնում խոր քնում, որն ունի վերականգնողական ազդեցություն և ամրապնդում է հիշողությունը։ Սա կապված է տղամարդկանց և կանանց ծերացման տարբերությունների հետ։ Տղամարդկանց ծերացմանը զուգընթաց նրանք այլևս չեն անցնում REM ցիկլի նույն փուլերով, ինչ երիտասարդ տարիներին։

Քնի խանգարումները կանանց մոտ

Կանայք ավելի հաճախ են տառապում քնի խանգարումներից, քան տղամարդիկ։ Դա մասամբ պայմանավորված է այն հորմոնալ փոփոխություններով, որոնք կինն անցնում է իր կյանքի ընթացքում՝ դաշտանի, հղիության և դաշտանադադարի շրջաններում։ Բացի այդ, կանանց բազմաթիվ դերերն ու պարտականությունները ևս նպաստում են քնի ավելի ծանր խանգարումների առաջացմանը։ Ցավոք, կանայք նաև ավելի քիչ հավանական է, որ դիմեն բժշկի՝ քնի խանգարումների բուժման համար։

Կանայք ավելի հաճախ են տառապում անքնությամբ, քան տղամարդիկ, և, որպես հետևանք, ցերեկային քնկոտությամբ։ Կանանց մոտ հաճախ նկատվում է անհանգիստ ոտքերի համախտանիշ (RLS)։ Այն հատկապես տարածված է հղիության ժամանակ, սակայն կարող է դրսևորվել նաև կյանքի տարբեր փուլերում՝ երկաթի մակարդակի փոփոխությունների հետ կապված։

Քնի խանգարումները տղամարդկանց մոտ

Երիտասարդ տղամարդկանց մոտ օբստրուկտիվ քնային ապնոե (OSA) ավելի հաճախ է հանդիպում, քան կանանց մոտ։ Դրա պատճառը դեռ ամբողջությամբ պարզված չէ, սակայն հետազոտողները կարծում են, որ դա կարող է կապված լինել վերին շնչուղիների կառուցվածքի և հորմոնների տարբերությունների հետ։ Տղամարդկանց մոտ սովորաբար ավելի մեծ են վերին շնչուղիները, քան կանանց մոտ։ Բացի այդ, տեստոստերոնի ցածր մակարդակը կարող է առաջացնել քնի կրճատում, իսկ անբավարար քունը կարող է հանգեցնել տեստոստերոնի մակարդակի անկման։ Դա բխում է հետազոտությունների արդյունքներից, որոնք ցույց են տալիս, որ տեստոստերոնը կապված է քնային ապնոեի հետ։

Թեև և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք կարող են տառապել հոգեկան առողջության խնդիրներից, տղամարդիկ ավելի քիչ հավանական է, որ դիմեն բուժման։ Դա կարող է դժվարություններ առաջացնել քնելու հարցում կամ հանգեցնել անքնության։

Իդեալական քունը տղամարդկանց և կանանց համար

Ընդհանուր առմամբ, և՛ տղամարդկանց, և՛ կանանց համար անհրաժեշտ է գիշերը 7-ից 8 ժամ քնել։ Սակայն պարզվել է, որ կանայք ավելի շատ քնի կարիք ունեն, քան տղամարդիկ, քանի որ նրանք ավելի ակտիվ կերպով օգտագործում են պրեֆրոնտալ կեղևը (ուղեղի առջևի մասը)՝ բազմաֆունկցիոնալ գործողությունների ժամանակ, ինչպես նաև ունեն ավելի կարճ ցիրկադիան ռիթմ։ Այնուամենայնիվ, և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք կարող են տառապել նույն քնի խանգարումներից և ներխուժող մտքերից, որոնք թույլ չեն տալիս նրանց քնել։ Չափազանց կարևոր է պայքարել քնի պակասի դեմ՝ պահպանելով քնի առողջ հիգիենան։ Սա ներառում է անկողին գնալ և արթնանալ կանոնավոր ժամերին, մեկ ժամ առաջ հրաժարվել տեխնոլոգիաների օգտագործումից և քնել մթացրած սենյակում։

Եթե դեռ հարցեր ունեք տղամարդկանց և կանանց քնի տարբերությունների վերաբերյալ, մի հապաղեք դիմել Advanced Sleep Medicine Services.

1. Sex differences in the circadian regulation of sleep and waking cognition in humans. Nayantara Santhi, Alpar S. Lazar, Patrick J. McCabe, June C. Lo, John A. Groeger, Derk-Jan Dijk. Proc Natl Acad Sci U S A. 2016 May 10; 113(19): E2730–E2739. Published online 2016 Apr 18. doi: 10.1073/pnas.1521637113
1. https://www.nigms.nih.gov/education/pages/factsheet_circadianrhythms.aspx
1. https://www.webmd.com/sleep-disorders/news/20030613/men-handle-sleep-loss-worse-than-women