Դուք, հավանաբար, լսել եք քնային ապնոեի ֆիզիկական կողմնակի ազդեցությունների մասին, ինչպիսիք են բարձր արյան ճնշումը, սրտային հիվանդությունները և շաքարախտը։ Սակայն օբստրուկտիվ քնային ապնոեն (OSA)կարող է նույնքան մեծ վնաս հասցնել ուղեղին, որքան սրտին։ Քնի պակասի հետևանքով ուղեղի նյութում առաջացող փոփոխությունները և նեյրոնների վնասումը կարող են հանգեցնել հիշողության կորստի ու այլ բարդությունների։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ քնային ապնոեն նաև փոփոխում է ուղեղում նեյրոհաղորդիչների մակարդակը։ Ի՞նչ է սա նշանակում։ Բարի լուրն այն է, որ այս վնասը կարող է հետդարձելի լինել։

Քնային ապնոեն և հիշողության կորուստը

Քնային ապնոեով տառապող մարդիկ հակված են ցերեկային մի շարք մտավոր ախտանիշների, որոնք հիմնականում պայմանավորված են ամբողջ գիշեր ժամում բազմիցս արթնանալու պատճառով վերականգնող քնի բացակայությամբ։ Այս ախտանիշները ներառում են հոգնածություն՝ ուշադրության տևողության կրճատում, տրամադրության անկայունություն և հատկապես կարճաժամկետ հիշողության թուլացում։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ քնային ապնոեով հիվանդները դժվարանում են կարճաժամկետ հիշողությունները երկարաժամկետի վերածել։ Հիշողությունների համախմբումը, կամ փորձառությունների պահպանումն այնպես, որ հետագայում կարողանան վերհիշել դրանք, հիշողության ձևավորման գործընթացի կարևոր օղակ է, որն իրականանում է քնի ընթացքում։ Երբ քունը խաթարվում է ինչ-որ խանգարման պատճառով, մարդիկ դժվարանում են յուրացնել և դասակարգել իրենց փորձառությունները, ինչը հանգեցնում է հիշողության ձևավորման խաթարման և մոռացկոտության։

Քնային ապնոեն փոփոխում է ուղեղի կառուցվածքը

Քնային ապնոեի մտավոր ախտանիշներն ավելի լուրջ են, քան քնկոտության հետևանքով առաջացող ժամանակավոր թմրածությունը։ Ապնոեի (հունարեն՝ «առանց շնչառության») ժամանակ մարդը փաստացի դադարում է շնչել, ինչը թթվածնից զրկում է ուղեղը։ Այս ծանր ճնշումը, զուգորդված քրոնիկ հոգնածության հետ, կարող է առաջացնել ֆիզիկական, չափելի ուղեղային վնաս։

UCLA-ի հետազոտողները համեմատել են քնի շնչառական կանգի (sleep apnea) խնդիրներ ունեցող մի քանի մեծահասակների mammillary bodies-ը՝ հիշողության պահպանման գործում կարևոր դեր խաղացող ուղեղային կառույցները, առողջ մարդկանց նույն կառույցների հետ։ Պարզվել է, որ քնի խնդիրներ ունեցող անձանց մոտ այդ կառույցները գրեթե 20%-ով փոքր են եղել՝ համեմատած անխանգարված քնող մարդկանց հետ։

Բացի այդ, բազմաթիվ հետազոտություններ հայտնաբերել են ինչպես մոխրագույն, այնպես էլ սպիտակ նյութի կրճատում OSA-ով հիվանդների ուղեղում։ Հետազոտությունմը, որը հրատարակվել էSleepամսագրում, բացահայտել է ուղեղի որոշ հատվածներում մոխրագույն նյութի կոնցենտրացիայի զգալի նվազում։ Սա հիմք հանդիսացավ Սեուլի Sungkyunkwan University School of Medicine-ի գլխավոր հետազոտող բժիշկ Seung Bong Hong-ի եզրակացության, որ «Քնի ցածր որակն ու OSA-ի հետևանքով առաջացող աստիճանական ուղեղային վնասը կարող են պատճառ հանդիսանալ վատ հիշողության, հուզական խնդիրների, ճանաչողական ֆունկցիաների անկման և սրտանոթային խանգարումների ուժեղացման համար»։ 2008 թվականին UCLA-ի հետազոտությունը հայտնաբերեց ուղեղի մանրաթելային ուղիներում զգալի վնաս և սպիտակ նյութի կառուցվածքային փոփոխություններ, հատկապես տրամադրությունը, հիշողությունը և արյան ճնշումը կարգավորող հատվածներում։

Քնի շնչառական կանգն ազդում է ուղեղի աշխատանքի վրա

2016 թվականի փետրվարին Journal of Sleep Research-ում հրատարակված UCLA School of Nursing-ի հետազոտությունը ուսումնասիրել է քնի շնչառական կանգի կողմից ուղեղի կղզյակային կեղևին (insular cortex) հասցված վնասը։ Հետազոտողները չափել են ուղեղի երկու կարևոր քիմիական նյութի՝ նյարդահաղորդիչների մակարդակը.գլուտամատ և գամմա-ամինոկարագաթթու, որը հայտնի է որպես GABA։ Նախկին հետազոտություններից տարբերվող արդյունք ստանալով՝ «մենք իրականում հայտնաբերեցինք էական տարբերություններ այս երկու քիմիական նյութերի մեջ, որոնք ազդում են ուղեղի աշխատանքի վրա»,— ասել է Paul Macey-ը, հետազոտության գլխավոր հետազոտողն ու UCLA School of Nursing-ի դոցենտը։

«Կենսաբանական ցուցանիշներում նման մեծ տարբերությունը հազվադեպ երևույթ է»,— ասել է Macey-ը։ «Մենք ակնկալում էինք գլուտամատի աճ, քանի որ այն բարձր չափաբաժիններում վնաս հասցնող քիմիական նյութ է, և մենք արդեն տեսել ենք ուղեղի վնաս՝ քնի շնչառական կանգի հետևանքով։ Ինչ մեզ զարմացրեց, GABA-ի նվազումն էր։ Դա մեզ ստիպեց գիտակցել, որ ուղեղի աշխատանքի ձևում պետք է տեղի ունեցած լինի վերակազմակերպում»։

Macey-ը նշում է, որ հետազոտության արդյունքներն ինչ-որ իմաստով խրախուսող են։ «Ի տարբերություն վնասի, եթե ինչ-որ բան այլ կերպ է աշխատում, մենք կարող ենք հնարավոր դեպքում շտկել դա»։

«Քնի ապնեայի հետ մեկտեղ գալիս են ուղեղի այս փոփոխությունները, այնպես որ շարունակական դրական օդուղային ճնշման, այսինքն՝ CPAP-ի նշանակմանը զուգահեռ — սա այն սարքն է, որն օգնում է մարդուն ավելի հեշտ քնել և հանդիսանում է քնի խանգարման բուժման ոսկե ստանդարտ — բժիշկներն այժմ գիտեն, որ պետք է ուշադրություն դարձնել նաև այս այլ ախտանիշներ ունեցող հիվանդներին օգնելուն», — ասել է Macey-ն։ «Սթրես, կենտրոնացման դժվարություններ, հիշողության կորուստ — ահա թե ինչն են մարդիկ ուզում բուժել»։»

Արդյո՞ք ուղեղին հասցված վնասը կարող է վերականգնվել։

Քնի ապնեայի և ուղեղի վիճակի փոփոխությունների միջև կապը կլինիցիստների համար կարևոր նորություն է, ասել է Macey-ն։ Հատկապես այն պատճառով, որ կան ապացույցներ, որ քնի ապնեայի բուժումը, օրինակ՝ PAP թերապիայի կիրառմամբ, կարող է հիվանդների ուղեղի քիմիական նյութերը վերադարձնել նորմալ մակարդակի։ Հետազոտողները նախատեսում են շարունակել ուսումնասիրել այս հարցը։

Ամերիկյան քնի բժշկության ակադեմիայի համաձայն՝ մի զույգ ուսումնասիրություններ գնահատել են CPAP թերապիայի ազդեցությունը մի շարք հիվանդների վրա, որոնց ուղեղային նյութում նկատվել էին նշանակալի վնասվածքներ։ Պարզվել է, որ CPAP բուժման մեկ տարի անց հիվանդների սպիտակ նյութը գրեթե ամբողջությամբ վերականգնվել է, իսկ մոխրագույն նյութն էականորեն բարելավվել է ընդամենը երեք ամիս անց։

Սա համապատասխանում է այլ ուսումնասիրություններին, որոնք հաստատել են, որ CPAP բուժումը, կանոնավոր կիրառման դեպքում, կարող է գրեթե ամբողջությամբ վերացնել քնի ապնեայի ախտանիշներն ու հետևանքները։

Դուք կամ ձեր հարազատներից մեկն արդյոք տառապո՞ւմ են քնի ապնեայի այս ուղեղային ախտանիշներից։ Եթե այո, խոսեք ձեր բժշկի հետ և ավելին իմացեք քնի ապնեայի հետազոտության մասին։ Եթե պատրաստ եք կնշանակեք քնի հետազոտություն, լրացուցիչ տեղեկությունների համար սեղմեք ստորև։

Հայտ ներկայացնել քնի հետազոտության համար

Խմբագրի նշում. Այս հոդվածն առաջին անգամ հրապարակվել է 2014 թվականի նոյեմբերին և խմբագրվել ու թարմացվել է ճշգրտության և ամբողջականության ապահովման նպատակով։

Աղբյուրներ՝

American Academy of Sleep Medicine Macey, P. M., Sarma, M. K., Nagarajan, R., Aysola, R., Siegel, J. M., Harper, R. M. and Thomas, M. A. (2016),\nObstructive sleep apnea is associated with low GABA and high glutamate in the insular cortex. Journal of\n Sleep Research. doi: 10.1111/jsr.12392 http://news.health.com/2008/06/11/sleep-apnea-damage-brain-memory/ \n>Science Daily>https://www.uclahealth.org/news/sleep-apnea-takes-a-toll-on-brain-function\nUniversity of California - Los Angeles. «Հիշողության կորուստ՝ կապված քնի տարածված խանգարման հետ»: ScienceDaily. ScienceDaily, 13 հունիսի 2008:\nWebMD

Լուսանկարի հեղինակ՝Health Magazine

Այլ հոդվածներ, որոնք կարող են ձեզ հետաքրքրել.

• Ինչպե՞ս է քնային ապնեան ազդում սրտի վրա:
• Քնային ապնեայի և շաքարախտի կապը
• Քնկոտ վարելը ընդդեմ հարբած վարելու. մահաբեր սխալ, որ թույլ են տալիս մարդկանց մեծ մասը
• Ինչպե՞ս է Affordable Care Act-ը կարգավորում քնային ապնեան:

Մեկնաբանություններ, որոնք նախկինում տեղադրվել են Sleep Better Blog-ում.

Kelley Carey

4/3/2015, 5:47:31 PM

Լավ հոդված

ՊատասխանելKelley Carey

Mosley Dave

5/5/2015, 4:24:09 PM

Իմ բժիշկն ասում է, որ ես ունեմ քնի ապնեա։ Ինձ շատ վատ եմ զգում։ Ականջներիս մեջ աղմուկ է, հիշողությունս վատացել է, կորցրել եմ ինքնավստահությունս և ավելին։ Հուսով եմ, որ սա լուծումն է։ Ազատ արտահայտվեք։

ՊատասխանելMosley Dave

Julia Rodriguez

5/11/2015, 11:10:11 AM

/Բարև, շնորհակալ ենք մեկնաբանության համար։ Ականջներում աղմուկը, հիշողության կորուստը և ինքնավստահության անկումը բոլորն էլ կապված են քնի ապնեայի դասական դրսևորումների հետ։ Մասնավորապես, հիշողությունն ու ինքնավստահությունը կապված են REM քնի, սերոտոնինի և թթվածնի յուրացման հետ, որոնք խաթարվում են քնի ապնեայի ժամանակ։ Խորհուրդ ենք տալիս անցնել քնի հետազոտություն՝ այս խանգարումը ախտորոշելու համար։ Եթե OSA-ի ախտորոշումը հաստատվի, հավանաբար կնկատեք բարելավում բոլոր երեք ոլորտներում։ Ահա հղում՝ քնի հետազոտությունների մասին ավելին իմանալու համար. /sleep-studies Ազատ դիմեք մեզ՝ լրացուցիչ տեղեկությունների համար։

ՊատասխանելJulia Rodriguez

Chan Kim

12/27/2015, 4:48:33 AM

Ուֆ, ուրախ եմ, որ CPAP-ի շնորհիվ հնարավոր ուղեղային վնասը կարող է շրջելի լինել։ Սա CPAP-ից օգտվելու իմ 4-րդ օրն է, և անհանգստանում էի, որ գուցե իմ ուղեղն արդեն ինչ-որ չափով վնասվել է։

ՊատասխանելChan Kim

Julia Rodriguez

1/4/2016, 3:19:21 PM

Շարունակեք այդպես։ CPAP-ը հեշտ չէ, բայց արդյունավետ է։

ՊատասխանելJulia Rodriguez

Jacqueline Milford

8/3/2016, 6:12:16 PM

Արդեն որոշ ժամանակ է՝ օգտագործում եմ CPAP, սակայն իմ հիշողությունն ու ճանաչողական գործառույթը իրականում չեն բարելավվում։ Նկատել եմ բազմաթիվ այլ բարելավումներ, բայց դեռ չեմ կարողանում ոչինչ հիշել, դժվարությամբ եմ կենտրոնանում և թվում է՝ ճանաչողականորեն պատշաճ չեմ գործում։ Չեմ կարող նույնիսկ ասել՝ որքան ժամանակ է, ինչ օգտագործում եմ սարքս։ Հուսով եմ, որ կբարելավվեմ, և վնասը ինչ-որ կերպ կհետադարձվի։ Ապնեայի ամենավատ շրջանում 8 կամ 9 ամիս (մոտավոր գնահատում) ապրեցի առանց բուժման։ Կարթնանայի, և երեսուն րոպե անց նայեի հայելուն՝ շուրթերս դեռ կապույտ կլինեին։ Խնդրում եմ, եթե երբևէ որևէ կասկած ունեք, անմիջապես ստուգվեք։

ՊատասխանելJacqueline Milford

Julia Rodriguez

8/4/2016, 3:10:58 PM

Բարև, Jacqueline։ Շնորհակալ եմ, որ կիսվեցիր քո դժվարություններով։ Ուրախ եմ, որ CPAP-ը սկսելուց հետո շատ այլ բարելավումներ ես նկատում։

ՊատասխանելJulia Rodriguez