Երազները ազդո՞ւմ են քնի որակի վրա

Երազները կարող են այնքան էլ հաճելի չլինել, եթե դրանք բացասաբար են անդրադառնում ձեր քնի որակի վրա։ Մենք բոլորս ամեն գիշեր երազ ենք տեսնում՝ անկախ նրանից՝ հիշում ենք դրանք, թե ոչ։ Ամերիկացիների մեծ մասը տառապում է քնի քրոնիկ պակասից։ Կարևոր է հասկանալ, թե ինչ է նշանակում լիարժեք քուն, և ինչպես կարող են քնի մեր սովորությունները ազդել ընդհանուր առողջության ու ինքնազգացողության վրա։

Ինչպես են աշխատում երազները

Յուրաքանչյուր մարդ գիշերը 3-ից 6 անգամ երազ է տեսնում։ Երազատեսությունը նորմալ երևույթ է և քնի առողջ բաղադրիչ։ Երազները պատկերների, պատմությունների, հույզերի ու զգացմունքների շղթա են, որոնք ի հայտ են գալիս քնի տարբեր փուլերում։ Այն երազները, որոնք դուք հիշում եք, տեղի են ունենում REM փուլի ընթացքում։ REM-ը նշանակում է արագ աչքի շարժում (rapid eye movement)։ REM քունը սկսվում է քնելուց մոտ 90 րոպե անց և տևում է մոտ տաս րոպե։ Այս ընթացքում ուղեղը չափազանց ակտիվ է, և հենց այդ ժամանակ են ի հայտ գալիս ամենահիշվող երազները։

Կարծես թե երազները հաճախ ծառայում են որպես ցերեկային իրադարձությունների «վերամշակման» միջոց։ Դրանք կարծես թե արձագանք են ապրած փորձառությանը։ Եթե ինչ-որ սթրեսային կամ հատկապես տխուր բան պատահի մեկի հետ ցերեկը, ապա գիշերը նա ավելի հավանական է, որ կերազի այդ մասին։ Արդեն կան մի քանի հետազոտություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ երազատեսությունն օգնում է ուղեղի հիշողության գործառույթին։ Երազները նպաստում են ճանաչողական գործընթացներին և ձեր՝ իրադարձությունները վերամշակելու ունակությանը. «...երազատեսությունը արթուն գիտակցական փորձառության բնական շարունակությունն է»։1"

Կան բազմաթիվ տեսություններ այն մասին, թե ինչ ենք մենք երազում և ինչու։ Ինչ էլ որ լինի, անհատի համար առավել կարևոր է ոչ թե երազի բովանդակությունը, այլ այն, թե ինչ ազդեցություն է ունենում դա քնի որակի վրա։

Երազների ազդեցությունը

Քնի վրա

Թեև երազատեսությունը նորմ է, կարող են լինել երազման որոշ անկանոն դրսևորումներ, որոնք խանգարում են քնին կամ ընդհանուր հոգեկան առողջությանը։ Օրինակ, եթե դուք վառ, ինտենսիվ երազներ եք տեսնում անմիջապես քնելուց հետո, դա կարող է լինել ախտանշան մի քնային վիճակի, որն անվանվում է նարկոլեպսիա.

Երազները սովորաբար բացասաբար չեն ազդում քնի վրա, սակայն մղձավանջները կարող են։ Դրանք ազդում են քնի վրա այնպես, որ դժվարացնում են քնելը և խանգարում են քնի ցիկլերի միջև անցումը։2 Սա կարող է մարդուն ցերեկը ավելի քնկոտ դարձնել։

Ամենօրյա կյանքի վրա

Լավ ու վատ երազները կարող են ազդել ամենօրյա կյանքի վրա։ Հաճախակի մղձավանջները կարող են խանգարել մարդու քնելու կարողությանը և ցերեկային քնկոտություն առաջացնել։ Երազատեսությունը կարող է նաև օգնել մարդուն ավելի լավ ընկալել ուրիշների դրական հույզերը՝ բարձրացնելով սոցիալական իրավասությունը.

Երազ չտեսնելը կարող է նշանակել, որ դուք չեք հասնում REM քնի փուլին, ինչը կարող է հանգեցնել ավելի բարձր մակարդակի քնկոտության, դեպրեսիայի և առողջական խնդիրների։ Կարծես թե բացասական երազներ տեսնողների մոտ ցերեկային սթրեսի մակարդակն ավելի բարձր է, և նրանք ավելի հակված են քնի խանգարումների։ Նույն կերպ, դրական երազներ տեսնողների մոտ քնի խանգարումների հավանականությունն ավելի ցածր է։ Թեև պատճառահետևանքային կապը հաստատել դժվար է։ Այնուամենայնիվ, ցերեկը դրական մտածելու փորձը կարող է ազդել գիշերային երազների բնույթի վրա՝ օգնելով ավելի շատ դրական երազներ ունենալ։3.

Գիշերային սարսափներ և մղձավանջներ

Գիշերային սարսափները և մղձավանջները երազների երկու տարբեր տեսակ են։ Գիշերային սարսափների ժամանակ մարդը կարող է ծեծկռտուքի կամ հառաչելու նոպաներ ունենալ քնի ընթացքում՝ բացասական երազի պատճառով, և դրանք կապված են non-REM քնի փուլի հետ։ Դա հիմնականում երեխաների մոտ է հանդիպում։ Մարդը չի արթնանում գիշերային սարսափի ժամանակ, թեև այն կարող է տևել 10-30 րոպե։ Մղձավանջները բացասական երազների մի տեսակ են, որոնք հանկարծ արթնացնում են մարդուն և կապված են REM քնի ցիկլի հետ։ Դրանք կարող են պատահել ցանկացած տարիքի մարդու հետ։ Քնի պակասը կարող է մղձավանջների ավելացման պատճառ դառնալ։

Ձեր քնի որակի վրա կարող են ազդել բազմաթիվ տարբեր գործոններ, այնպես որ մի հապաղեք կապ հաստատել ASMS-ի հետ, եթե հետաքրքրված եք, թե ինչպես կարող եք բարելավել ձեր քնի որակն այսօր:

1. https://www.apa.org/pubs/journals/features/tps-0000018.pdf
1. Paul, F., Schredl, M., & Alpers, G. W. (2015). Nightmares affect the experience of sleep quality but not sleep architecture: an ambulatory polysomnographic study. Borderline personality disorder and emotion dysregulation, 2, 3. doi:10.1186/s40479-014-0023-4
1. Weinstein, N., Campbell, R., & Vansteenkiste, M. (2018). Linking psychological need experiences to daily and recurring dreams. Motivation and emotion, 42(1), 50–63. doi:10.1007/s11031-017-9656-0